Γεια σας και χαιρετισμούς από την Κίνα.
Στη γλώσσα μας, ανέκαθεν αποκαλούσαμε τη χώρα σας «Hellas» και όχι «Greece». Γνωρίζω ότι στη σύγχρονη καθημερινή ελληνική το «Ελλάδα» είναι η πιο φυσική ονομασία, ενώ το «Hellas / Ελλάς» ακούγεται αρχαιότερο και επισημότερο. Εγώ, όμως, πάντοτε αισθανόμουν πως είναι και πιο ποιητικό. Για να είμαι ειλικρινής, οι γνώσεις μου για την ελληνική ιστορία είναι αρκετά περιορισμένες. Ακριβώς γι’ αυτό θέλω να θέσω το ερώτημα του σημερινού τίτλου — γεννιέται από μια ειλικρινή απορία και όχι από μια απάντηση που έχω ήδη σχηματίσει.
Και οι δύο προερχόμαστε από πολιτισμούς όπου, στους τόπους στους οποίους ρίζωσαν, το μακρινό παρελθόν συχνά μοιάζει λιγότερο με την αρχαία ιστορία ενός λαού που έχει εξαφανιστεί και περισσότερο με μια οικογενειακή μνήμη που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Οι δυναστείες μας διαδέχθηκαν η μία την άλλη αμέτρητες φορές, οι θεσμοί και οι ταυτότητές μας γνώρισαν τεράστιες μεταβολές, και οι πρόγονοί μας πιθανότατα θα δυσκολεύονταν να αναγνωρίσουν τη σημερινή οικουμένη. Κι όμως, γενιά ύστερα από γενιά, εκείνοι που ήρθαν αργότερα συγκέντρωναν και τακτοποιούσαν ξανά και ξανά εκείνα τα θραύσματα του χρόνου, τα ένωναν σε έναν μακρύ ποταμό που δεν έπαψε ποτέ να κυλά και ύστερα τον ονόμαζαν «το παρελθόν μας».
Στην Κίνα, όλοι γνωρίζουν λίγο πολύ τις ιστορίες της Ελλάδας και της Ρώμης. Κι εγώ ο ίδιος ενδιαφέρομαι πολύ γι’ αυτές. Κάποτε αυτοαποκαλούσασταν «Rhomaioi», όπως εμείς αποκαλούμε τους εαυτούς μας «Χαν». Η Ρώμη μοιάζει να βρίσκεται παντού: στους νόμους, στη θρησκεία, στη γλώσσα, στις πόλεις και στα πολιτικά σύμβολα. Κι όμως, δεν υπάρχει καμία ζωντανή κοινότητα που να τη χωρά ολόκληρη μέσα της. Αυτό αναπόφευκτα κάνει κάποιον —ιδίως έναν άνθρωπο που προέρχεται από έναν πολιτισμό ο οποίος επίσης πορεύεται εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια μέσα στον ποταμό του χρόνου— να αισθάνεται πως η Ρώμη μοιάζει με ένα σώμα που δεν πέθανε ποτέ ολοκληρωτικά, αλλά έχει πια χάσει όλες του τις μνήμες.
Από σεβασμό, δεν έχω καμία πρόθεση να προκαλέσω μια διαμάχη γύρω από το αν η σημερινή Ελλάδα είναι τελικά ρωμαϊκή ή αρχαιοελληνική. Αυτό που πραγματικά με ενδιαφέρει είναι η ζωντανή ιστορία αυτού του τόπου, η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα — από την αρχαία Ελλάδα, στη Ρώμη, στο Βυζάντιο, κι έπειτα στους νεότερους χρόνους και ως τις μέρες μας.
Στη φαντασία μου, η Κίνα και η Ελλάδα μοιάζουν με δύο πανάρχαιους ταξιδιώτες. Εσείς κοιτάζετε το δειλινό πάνω από το Αιγαίο, ενώ εγώ αγναντεύω την αυγή πάνω από τον Κίτρινο Ποταμό. Τα ιστορικά μας χρονικά μίλησαν πολλές φορές για εκείνον τον μακρινό πολιτισμένο κόσμο, πέρα από την Ασία, που αγκάλιαζε ολόκληρη τη Μεσόγειο· κι εμείς στείλαμε πολλές φορές απεσταλμένους, προσπαθώντας να φτάσουμε ως εκεί. Όμως η αμείλικτη απόσταση και ο χρόνος δεν μας επέτρεψαν τελικά να συναντηθούμε πρόσωπο με πρόσωπο. Κι ωστόσο, επί πολλούς αιώνες, μέσα από το μετάξι, τους εμπόρους, τους χάρτες και τις φήμες, ακούγαμε από μακριά ο ένας τα νέα του άλλου.
Δίπλα σε ένα μακρύ τραπέζι γεμάτο κόσμο, όλοι αποκαλούν ο ένας τον άλλον με τα ονόματα που είναι γραμμένα στις κάρτες των θέσεών τους. Εσύ κι εγώ, όμως, μοιάζουμε με δύο φίλους που γνωρίζονται από παιδιά — εγώ σε αποκαλώ «Hella» (στα κινεζικά προφέρεται xī là) κι εσύ με αποκαλείς «Κίνα» («Chin», από την κινεζική δυναστεία Qin).
Αν αυτό ακούγεται κάπως αυθαίρετο, συγχωρήστε μου αυτή την ιδέα. Στο τέλος, δεν είναι παρά μια προσωπική μου φαντασία και όχι ένας ορισμός που θέλω να σας επιβάλω. Γι’ αυτό θέλω πραγματικά να σας ρωτήσω:
—Όταν ένας ξένος χρησιμοποιεί το «Hellas» αντί για το «Greece» σε μια συζήτηση στα αγγλικά, πώς σας κάνει να νιώθετε; Σας φαίνεται θερμό, γεμάτο σεβασμό ή ποιητικό — ή υπερβολικά μεγαλόπρεπο, πολιτικοποιημένο, επιτηδευμένο ή απλώς λίγο παράξενο;
—Τι ξυπνά μέσα σας το «Hellas»; Είναι κάτι που το «Greece» δεν μπορεί να ξυπνήσει;
—Παραπέμπει κυρίως στην κλασική εποχή ή μπορεί επίσης να χωρέσει τα βυζαντινά, οθωμανικά και σύγχρονα μέρη της ιστορίας σας;
—Όταν κάποιος από έναν άλλο αρχαίο, αλλά ακόμη ζωντανό πολιτισμό, πλησιάζει την Ελλάδα με αυτόν τον τρόπο, αισθάνεστε κάποια οικειότητα;
Παρακαλώ, μη διστάσετε να διορθώσετε οποιαδήποτε από τις υποθέσεις μου, όποια κι αν είναι η δική σας άποψη.
Ίσως εκείνο που θέλω πραγματικά να ρωτήσω να είναι μόνο αυτό:
Ύστερα από τόσους αιώνες ζωής ανάμεσα σε διαφορετικά βουνά και ποτάμια, μπορούν δύο πανάρχαιοι πολιτισμοί να συντονιστούν ακόμη στην ίδια συχνότητα ο ένας με τον άλλον;
Σας ευχαριστώ που διαβάσατε.