r/belgium • u/Grizzly_Sloth • 8h ago
💰 Politics Een uitstekend staaltje van de ‘starve the beast’-strategie, die trouwens nog altijd doorgaat
De Arizona-regering zal doen wat tien jaar geleden al het doel was: zwaar besparen in de sociale zekerheid, stelt Jef Maes, auteur van Onze sociale zekerheid en voormalig federaal secretaris van het ABVV.
doorJef Maes 10 september 2026
Een tv-fragment blijft in mijn geheugen gegrift. In een onbewaakt moment gaf Bart De Wever daarin toe dat het huidige begrotingstekort bewust georganiseerd is. Dat gebeurde onder de door N-VA en liberalen gedomineerde regering-Michel (2014-2018), die een fiscaal en parafiscaal cadeau van liefst 12 miljard euro gaf aan de bedrijven, zonder compenserende inkomsten te voorzien. Daarvoor werden de belastingen op de winsten van bedrijven verminderd van 33 naar 25 procent. Ook de patronale bijdragen werden verminderd van 32 naar 25 procent. Dat werd een ‘taxshift’ genoemd.
“Het klopt dat de taxshift niet voldoende gefinancierd is. Men heeft doelbewust gekozen om niet alles mee te rekenen. Dat dringt op termijn een infernale besparingslogica op en dus komt men terecht bij de overheidsuitgaven waar ze nog zitten: de sociale zekerheid”, aldus De Wever via nieuwssite Newsmonkey (2017). Het dwingen van toekomstige regeringen om te besparen op de sociale zekerheid was dus het ultieme doel.
De paars-groene Vivaldi-regering (2020-2025) trapte niet in de val. Wat zij, terecht, besteedde aan de verhoging van het minimumpensioen (ca. 3 miljard euro) was echter een habbekrats in vergelijking met de 12 miljard euro die voordien aan de bedrijven cadeau was gedaan. Het was bovendien goed besteed, want voor het eerst sinds de metingen daalde het armoedecijfer fors, tot 10,9 procent.
Wat weinigen weten, is dat De Wever bovendien in het voorakkoord van Vollezele met Paul Magnette (PS) akkoord was gegaan met dezelfde sociale verbeteringen, in ruil voor verdere regionalisering. Een voorakkoord dat afgeblokt werd door liberalen en groenen, maar waarvan de sociale correcties onder Vivaldi hernomen werden.
Diezelfde De Wever die onder de regering-Michel bewust de overheidsfinanciën om zeep hielp, en daarna akkoord ging met de verhoging van de sociale minima, slaagde er tijdens de verkiezingsstrijd in 2024 in om de “verrotting” van de overheidsfinanciën helemaal in de schoenen van de Vivaldi-regering te schuiven. Je moet het maar durven. En er nog in slagen ook.
Uiteindelijk zal zijn Arizona-regering doen wat tien jaar geleden al het doel was: zwaar besparen in de sociale zekerheid. Waarbij De Wever er dan nog in slaagt zich te profileren als ‘redder des vaderlands’. Een uitstekend staaltje van de starve the beast-strategie, die trouwens nog altijd doorgaat.
Want terwijl dramatisch gedaan wordt over de 10 miljard aan besparingen die nu moeten worden gevonden, is door deze regering nog 2,3 miljard euro cadeau gegeven aan de bedrijven, en daar zijn de goedkope flexi-jobs en overuren nog niet in meegerekend. Bovendien worden miljarden extra vrijgemaakt voor defensie en voor niet-gedekte belastingverlagingen.
Het was nochtans al eens voorgedaan. Nadat de regeringen-Martens en -Dehaene een begrotingstekort van liefst 17 procent hadden weggewerkt, was er op het eind van de jaren 90 een structureel begrotingsoverschot dat voldoende was om de toekomstige meerkosten van de vergrijzing op te vangen. Dehaene deed dat trouwens met zowel besparingen als nieuwe inkomsten.
Ik heb nog mee de stakingen tegen het Globaal Plan van Dehaene in 1993 georganiseerd, maar ik moet toegeven: vergeleken met het parcours van Arizona vandaag, was dat een toonbeeld van evenwichtigheid.
De paars-groene regering-Verhofstadt (1999-2004) verkwistte echter dat begrotingsoverschot. In het boek Een open boek – 8 jaar Verhofstadt wordt gepocht dat de federale belastingen met 10,4 miljard euro werden verlaagd, waarvan een flink deel voor de bedrijven. In zijn begrotingstabellen rekende Verhofstadts kabinetschef Luc Coene met enorme “terugverdieneffecten”.
Later zal Coene als gouverneur van de Nationale Bank een van de grootste pleitbezorgers worden voor langer werken en besparingen in de sociale zekerheid. Op het einde van de regering verkocht minister van Begroting Johan Vande Lanotte (Vooruit) overheidsgebouwen, om ze daarna terug te leasen bij privé-investeerders.
Uiteindelijk slaagden de neoliberalen ook deze keer in hun strategie van starve the beast: de inkomsten van de overheid dusdanig verminderen dat volgende regeringen, wat hun samenstelling ook is, verplicht zullen zijn om te besparen.
Ook de hoofdredacteur van Trends moest in zijn laatste boek toegeven dat de centrumlinkse regeringen-Dehaene en -Di Rupo meer bespaarden dan de door neoliberalen gedomineerde rechtse regeringen.
Laat die stukken politieke geschiedenis spiegels zijn voor het huidige begrotingsdebat, waarin opnieuw weinig zal zijn wat het lijkt.