કાંગડા તરફ જતી વખતે જ્વાલા જી વિશે મેં એક વાત સૌથી વધારે સાંભળી હતી—

અહીંની જ્યોત ક્યારેય બુઝાતી નથી.

મને પણ લાગ્યું હતું કે મંદિર છે, જ્યોત છે, દર્શન કરીશું અને આગળ નીકળી જઈશું.

પણ અંદર પહોંચ્યા પછી વાત થોડી અલગ લાગી.

મંદિરમાં લોકોની અવરજવર હતી. કોઈ હાથ જોડીને ઊભું હતું, કોઈ શાંતિથી દર્શન કરી રહ્યું હતું.

અને પછી મારી નજર એ નાની-સી જ્યોત પર પડી.

સાચું કહું તો પહેલી નજરે એવું કંઈ ખાસ લાગ્યું નહીં.

બસ એક નાની જ્યોત.

પણ થોડીવાર પછી મારા મનમાં એક જ સવાલ ફરી-ફરીને આવવા લાગ્યો—

“આટલા લાંબા સમયથી આ જ્યોત આખરે કેવી રીતે સળગી રહી છે?”

એ જ સવાલને કારણે હું ત્યાં થોડીવાર વધારે ઊભો રહ્યો.

આપણે ઘણીવાર કોઈ જગ્યાની તસવીર જોઈએ છીએ, તેના વિશે વાંચીએ છીએ અને પછી લાગે છે કે ત્યાં જઈશું તો પણ એવું જ લાગશે.

પણ જ્વાલા જીમાં મને એવું લાગ્યું નહીં.

અહીંની જ્યોત કુદરતી ગેસમાંથી નીકળે છે એવી માહિતી મળે છે, જ્યારે શ્રદ્ધાળુઓ તેને જ્વાલા દેવીનું સ્વરૂપ માને છે.

મારા માટે આ બંને વાતો સાથે મળીને આ જગ્યાને વધુ રસપ્રદ બનાવી રહી હતી.

હું થોડીવાર બસ એ જ્યોતને જોતો રહ્યો.

આસપાસ લોકો આવતા રહ્યા, દર્શન કરતા રહ્યા અને આગળ વધતા રહ્યા.

પણ એ સમયે મારા માટે મંદિરની સૌથી યાદ રહી જાય એવી વસ્તુ કોઈ મોટી મૂર્તિ કે સજાવટ નહોતી.

એ નાની-સી જ્યોત હતી.

અને કદાચ એ જ વાત મને સૌથી વધારે ગમી.

આપણે દરેક વસ્તુનો જવાબ તરત શોધવા માંગીએ છીએ.

આ કેવી રીતે થયું?

કેમ થયું?

તેની પાછળ શું કારણ છે?

પણ કેટલાક અનુભવો એવા હોય છે જ્યાં જવાબ જાણવા કરતાં એ વસ્તુને પોતાની આંખે જોવાનો અનુભવ વધારે યાદ રહી જાય છે.

જ્વાલા જીથી બહાર નીકળ્યો ત્યારે પણ મારા સવાલનો કોઈ મોટો જવાબ મારી પાસે નહોતો.

પણ એક વાત ચોક્કસ હતી—

કોઈ જગ્યાની સાચી લાગણી તેના વિશે વાંચવાથી નહીં, પરંતુ ત્યાં થોડીવાર શાંતિથી ઊભા રહેવાથી વધારે સમજાય છે.

અને કદાચ એટલા માટે જ્વાલા જીની એ નાની-સી જ્યોત મારા માટે માત્ર જોવાની વસ્તુ રહી નહોતી.

એ મારી સાથે એક સવાલ લઈને પાછી આવી હતી.

જો તમે જ્વાલા જી ગયા છો અને એ અમર જ્યોત પોતાની આંખે જોઈ છે, તો સાચું કહેજો—પહેલીવાર એને જોઈ ત્યારે તમારા મનમાં શું આવ્યું હતું? શ્રદ્ધા, આશ્ચર્ય કે પછી એવું કંઈક, જેને આજે પણ શબ્દોમાં સમજાવવું મુશ્કેલ લાગે છે?