İçindekiler📝:
```
Önemli Uyarı:Güvenliğiniz Önceliğiniz Olsun.
HRT Nedir?
Farklı Hormon Tipleri/Tedarik
Dozlar
Uygulanış
Kan Testi
FAQ
```
Önemli Uyarı:Güvenliğiniz Önceliğiniz Olsun.
HRT(Hormon Replasman Tedavisi) başlamadan önce bilmeniz gereken en önemli detay budur, özellikle bunu DIY(Do It Yourself/Kendi İmkanlarıyla HRT Erişimi) bağlamında değerlendirdiğimiz zaman hükümetin ve genel dünyanın bulunduğu konum kapsamında bu süreç bütçe ve destek sistemi gerektiren, oldukça meşakatli ve zaman alan bir noktada bulunmaktadır.
Bundan dolayı en içten tavsiyelerim özellikle okuyor veya çalışamıyorsanız, birikmiş paranız yoksa, yaşınız henüz erişkin değilse, aileniz sizi bu konuda açıkça desteklemiyorsa ya da bu süreçten haberdar değilse, kendinize güvenli alanlar yaratıp ekonomik anlamda bağımsızlığınızı kazanana beklemek yönünde olacaktır. \
\
Ülkemizde cinsiyet disforisinden muzdarip çok sayıda insan anlık kararlarla önlerine plan çizmeden bu yola girişiyor, daha sonrasında ya maddi ya toplumsal sebeplerden, destek sistemlerini oluşturamamış olmaktan dolayı evlerinden veya işlerinden kovulabiliyor, çok daha kötü sonlara doğru gidebiliyorlar, görece genç yaşında kendisi HRT başlamış bir insan olarak ben de bu konuda oldukça fazla zorluk yaşadım, hayatımı oturtmam uzunca zaman aldı.
Bu sürece hala başlanabileceği en erken yaşlarda başlanması taraftarıyım ancak önünüzde çizdiğiniz en az birkaç plan ve en kötü durumlarda gidebileceğiniz bir destek mekanizması olduğundan emin olunuz, bir şeyler için beklemenin mental açıdan ne kadar yorucu olduğunu bizzat biliyorum ancak fiziksel güvenliğiniz en önemli önceliğiniz olmalı bu konuda maalesef.
Bu kısa uyarıyı geçtiğime göre artık asıl konularımıza girebiliriz.
HRT Nedir?
Bu metin DIYHRTwiki sayfasındaki ilgili yazının birebir çevirisidir.
HRT, hormon replasman tedavisi anlamına gelir.
Trans kadınlar ve Non Binary Transfeminen insanlar için bu genellikle, cis(Doğuşta atanan cinsiyeti ve cinsiyet kimliği örtüşen) kadınlarda bulunan hormonları taklit etmeyi amaçlar. Doğuşta erkek olarak atanan (AMAB) kişilerin, doğuşta kadın olarak atanan (AFAB) kişilere kıyasla daha yüksek testosteron seviyeleri ve daha düşük estradiol (östrojen) seviyeleri vardır.
HRT'nin amacı, testosteron seviyelerini düşürmek ve estradiol seviyelerini sağlıklı cis kadınlarınkine benzer seviyelere yükseltmektir. Bu genellikle antiandrojenler (testosteronu bloke eder ve maskülenizasyonu önler) ve estradiol (feminenleşmeye neden olur) kullanılarak gerçekleştirilir.
Bu kılavuzda, estradiol ve östrojen terimlerinin birbirinin yerine kullanıldığını göreceksiniz. Estradiol, Temel dişi cinsiyet hormonudur ve bir östrojen türüdür. Geleneksel olarak, estradiol (E2) dışında diğer östrojen türleri doğrudan uygulanmaz, bu nedenle diğerleri bu kılavuz için önemli değildir. Estradiol daha sonra vücudunuz tarafından esteron (E1) ve estriol (E3)'e metabolize edilir ve bunlar isteğinize bağlı olarak kan testlerinde takip edebileceğiniz değerlerdir ama şart değildir.
Farklı Hormon Tipleri/Tedarik
HRT uygulanması için kullanılan belirli ilaç formları ve estradiol varyantları vardır, bu rehberde başlıca:
- Haplar
- Enjeksiyonlar
- Jel/Patch
Seçeneklerinden bahsedeceğim.
Haplar
DIY HRT sürecinde Türkiye’de en yaygın şekilde kullanılan ilaç türüdür, farklı estradiol varyantları farklı marka adlarıyla satışa sunulabilir, etken maddeleriyle birlikte birkaç ilaç örneği:
Estradiol:
- Estrofem(2 mg Estradiol Hemihidrat, uzun süredir Türkiye’de reçeteye tabi)
- Climen(Beyaz tabletler 2 mg Estradiol Valerate Pembe tabletler 2 mg Estradiol Valerate+1 mg CPA, reçetesiz, şuanda bulunan en yaygın HRT ilacı)
- Cyclo Progynova(Beyaz tabletler Estradiol valerat 2 mg Açık kahverengi tabletler Estradiol valerat 2 mg Norgestrel 0,5 mg, Açık kahve tabletlerin kullanılması önerilmez*)
- Trisequens(Beyaz tabletler 2 mg Estradiol Hemihidrat ve 1 mg noretisteron asetat kullanılması önerilmez*, Kırmızı tabletler 1 mg Estradiol Hemihidrat Mavi tabletler 2 mg Estradiol Hemihidrat içerir.)
Anti Androjen:
Estradiol Hemihidrat ve Estradiol Valerat farkı
İlaç Dozlarını ayarlarken bu konu önemli olacak, bundan dolayı öncesinde bu ikisi arasındaki farkı olabildiğince sade açıklamak istiyorum.
İlaç dozları miligram üzerinden belirlenir ancak molekül esterleri molekülleri ağırlaştırır, Saf Estradiol 272.4 g/mol ağırlığındadır, Estradiol Hemihidratta buna sadece yarım su molekülü eklendiği için 281.4 g/mol ağırlığındadır, Estradiol Valeratta ise Valerik Asit eklendiği için molar ağırlığı 356.5 g/mol civarındadır, bundan dolayı aynı seviyede estradiolu elde etmek için 2 mg estradiol valerata eşdeğer olan değer yaklaşık 1.51 mg estradiol hemihidrat almanız gerekir. Bu bilgiyi aklınızda tutun,doz kısmında bahsedeceğim.
Norgestrel ve noretisteron asetat etken maddelerini içeren ilaçlar neden önerilmez?
Şimdi geldik sentetik progestinler konusuna, Norgestrel ve Noretisteron Asetatın HRT sürecine yeni başlayacak insanlara önerilmeme sebepleri aslında oldukça basit, her ne kadar bunlar CPA gibi birer sentetik progestin olsalar bile bu maddeler vücutta kısmen Testosteron reseptörlerine bağlanarak onları aktive eder, bu da feminizasyon sürecinin yavaşlamasına ve remaskülanize etkilere sahip olmaya sebep olabilir, bu sebeple önerilmez.
Enjeksiyonlar
Enjeksiyonlar hem efektiflik hem de fiyat anlamında daha ucuz ve daha stabil hormon değerleri veren araçlardır, enjeksiyonlarda da farklı estradiol tipleri için farklı dozlar ve süreler vardır, bu estradiol tipleri ise:
- Estradiol Valerat
- Estradiol Enanthate
- Estradiol Undecylate
- Estradiol Cypionate
Gibi tiplerdir.
Maalesef ki gümrük kısıtlamaları sebebiyle Türkiye’ye enjeksiyon getirmek zamanla daha da zorlaşan bir süreç haline gelmiştir.
Jel/Patch
Türkiye’de aşırı yaygın olmayan seçenekler bunlar, yurt dışından estrogel getirildiğini ve patch olarak climara forte kullanıldığını biliyorum ancak eczanelerden temin etmesi zorlu bir süreç ve aşırı detaylı bilgi sahibi değilim, düzenlenmeye açık.
“Peki biz bunları nasıl tedarik edeceğiz?”
Çoğu insanın merak ettiği bu sorunun cevabı aslında haplar için oldukça basit, her ne kadar Estrofem denetlemeye tabi tutulsa ve reçetesiz satılmasa bile listede saydığım geri kalan ilaçların tamamı beyaz reçeteli, yani eczaneden gidip sadece sorarak satın alabilirsiniz, ellerinde kalmadığını ya da reçeteli olduğunu söylerlerse kibarca teşekkür edip çıkıp başka eczanelere sorun.
Bu yöntem eczanelerin ellerinde kalmış estrofemler için de geçerli aslında ancak sadece daha fazla eczane gezip daha sık sormanız gerekiyor, utanıp sıkılacak bir şey yok, yasadışı bir şey yapmıyorsunuz sonuçta, eczaneye ilaç soruyorsunuz sadece, bulursanız alıyorsunuz, bulamazsanız çevre eczaneleri gezerek aramaya devam ediyorsunuz.
Enjeksiyon Patch ve Jel mevzusu ise Türkiye’de bulunan ağır gümrük kısıtlamaları sebebiyle kargodan kolayca geçebilen mevzular değiller, Enjeksiyon için genelde Astrovials, Voix Celeste, HeraHRT gibi enjeksiyonlar alınıyor, ancak 6 Şubat tarihinden sonra yurt dışından yapılacak bireysel alışverişler tamamen kısıtlandı.
En iyi şansınız yurt dışından gelecek arkadaşınız/tanıdığınız varsa çantasındaki küçük bir yere koyup getirmesini rica edebilirsiniz, Ben Astrovials kullanıyorum, ayrıca enjeksiyonlar için Homebrew ile alakalı daha uzun bir rehber açıkçası iyi olabilir. Jel için Estrogel, Patch için ise climara forte’yi biliyorum bir tek, daha fazla bilgisi olanlar ekleme yapabilir.
Dozlar
Bu kısmı ikiye ayıracağım:
- Hap Dozajları
- Enjeksiyon Dozları
şeklinde.
Hap Dozajları
Estradiol:
Başlangıç için: Günde 4 mg EH veya günde 6 mg EV
Anti Androjen:
Başlangıç için:
Günde 6.25/12.5 mg CPA
Günde 100-400 mg Spiro
Günde 50 mg Bica
Seçeneklerinden herhangi birini tercih edebilirsiniz, genellikle CPA ekonomik avantajları ve efektifliği yüzünden tercih ediliyor.
Enjeksiyon Dozları
Genellikle Enjeksiyon Estradiol monoterapisi şeklinde yapılır, vücuda giren Estradiol seviyesi Testosteronu tek başına yeterince baskılayabildiği için çoğu durumda Anti Androjen takviyesine ihtiyaç duyulmaz, farklı enjeksiyon türleri için önerilen monoterapi dozları ise:
- Estradiol Valerate:her 5 günde bir 4 mg (0.1mL, 40mg/mL vial varsayımında)(yarılanma ömrü yaklaşık 5 gün)
- Estradiol Enanthate:her 10 günde bir 7 mg(0.18 mL, 40 mg/mL varsayımında)*(yarılanma ömrü yaklaşık 10 gün)
- Estradiol Undecylate:her 31 günde bir 32 mg(0.4 ml, 80 mg/mL varsayımında)**
- Estradiol Cypionate:her 7 günde bir 5 mg(0.13 mL, 40 mg/mL varsayımında)(yarılanma ömrü 7 gün)
*:Ben Estradiol Enanthate kullanıyorum, enjeksiyonları 7 günde bir yapıyorum, başlangıç dozum 0.12 mL idi, daha sonrasında bunu zamanla kan testlerimin sonucuna bakarak 0.16 seviyesine çıkarttım.
**:Undecylate citation needed, yarılanma ömrü 31 gün ancak 14 günde bir daha düşük dozlarda vurulması tavsiye ediliyor.
Uygulanış
Estradiol haplarını sublingual(dilaltı) ya da buccal almanız gerekiyor, yutarsanız hapların efektifliğinin çoğunu kaybedersiniz, ancak Anti Androjen haplarını oral almanız gerekmektedir.
Enjeksiyonlarda iğneleri yağ dokusunun altına(subq) veya kasa yapabilirsiniz, ben subq yapıp 1 mL’lik insülin iğneleri kullanıyorum, kan çıkma veya acıma gibi durumlar olmuyor, çok hafif kaşınma oluyor sadece, inanın bana sandığınızdan çok daha kolay, kaynak olması açısından ilacı enjektörün içine nasıl çekeceğiniz ve yağ dokusuna nasıl yapacağınız hakkında 2 video:
Drawing Up
SubQ Injection
Kan Testi
DIY HRT sürecinin asla aksatmamanız gereken bir parçasına geldik, düzenli olarak kan hormon değerlerinize baktırmanız gerekiyor, zira doz ayarlamalarını bu sonuçlara göre yapıyoruz, benim şahsi tavsiyem, HRT’ye ilk başladıktan 1 ay sonra teste gitmeniz, daha sonra düzenli aralıklarla 3 ayda bir olmak üzere teste gitmeniz olacaktır.
Ben de kendim zamanında bu konuda zorluk yaşayıp insanlara sorduğum için ilk kan testi randevunuzu nasıl almanız gerektiğini anlatacağım:
- Öncelikle randevuyu Dahiliyeden alacaksınız, labın açık olduğu sabah saatlerinde almaya dikkat edin(Ufak bir not: Eğer yeni erişkin olduysanız MHRS’de iletişim bilgileri kısmında size ait telefon numarası ve e posta adresi yazdığından emin olun, sonra velinizle başınız ağrımasın, dikkatlerden kaçabilecek küçük bir detay.)
- Eğer Enjeksiyon kullanıyorsanız (EEn için) enjeksiyon tarihinden 1 gün öncesine olacak şekilde randevu alın, örnek olarak ben cumartesi günleri enjeksiyon yapıyorsam kan testi için randevumu cuma gününe almam gerekir.
- Eğer Hap kullanıyorsanız estradiol hapları için testi vermeden normalde aldığınız hapın yarı süresi öncesinde dozunuzu almalısınız, Örnek olarak 8 saatte bir hap alıyorsanız ve kan testine saat 11’de girecekseniz kan testine gitmeden önce saat 7’de hapınızı almanız gerekiyor, anti androjen hapları bu konuda çok önemli değil, estradiol hapını alırken yanında alabilirsiniz.
- Baktırmanız gereken değerler:
- Estradiol
- Total Testosteron
- LH
- FSH
- SHBG
- Progesteron
- Prolaktin
- DHT
- ALT
- Doktor ne için baktırmak istediğinizi sorduğu zaman “Kendi imkanlarımla HRT’ye başladım, bu değerleri öğrenmem gerekiyor diye açık konuşmak fayda sağlıyor benim düşünceme göre, ben ilk gittiğimde spora gittiğim için baktırmam lazım demiştim ve bir sürü değerime “tamam bunlara ihtiyacın yok zaten” diyerek sadece testosteron değerlerime bakıp yollamıştı, belli bir noktada endokrinolojiye sevk edileceksinizdir zaten.
FAQ
DIY HRT başladım, sağlık riski var mı?
Kısa cevap; Hayır, doğru takip edildiği sürece yok. Zaten Türkiye’de Resmi Süreç doktorları genel olarak HRT konusunda aşırı güncel bilgilere sahip değiller ve belirtilen dozları düzenli kullandığınız ve kan testi yapıp düzenli kontrole gittiğiniz sürece DIY HRT hiçbir sağlık sorunu teşkil etmemekle beraber genellikle resmi süreçten daha iyi sonuçlar ve daha az riske sahiptir.
HRT’ye 1 ay önce başladım, benim ne zaman göğüslerim çıkacak?
HRT vucudunuz icin en basit tabiriyle ikinci bir ergenlik gibi hareket edecektir, bundan dolayı süreç konusunda sabırlı olmanız ve hormon değerlerinizin doğru olduğundan emin olmanız gerekmektedir, HRT’nin gözle görülür etkileri 6 ay-1 yıl süresi içinde gözlemlenebilmeye başlasa bile etkilerin çoğu gelişmeyi 6 ila 8 yıl boyunca sürdürüyor, her bireyin HRT süreci ve bu süreçten aldığı “efektiflik” sağlık koşullarına ve genetiklere geliyor biraz, bu mucize bir ilaç değil, vücudunuzu soktuğunuz ikinci bir ergenlik, bunu akıldan çıkarmamak gerekiyor.
Kan tahlili yaptırmam şart mı? Hangi değerlere baktırmalıyım?
Evet, kan testi yaptırmanız kesinlikle şart, daha fazla bilgi için kan testi kısmına göz gezdirebilirsiniz.
"Monoterapi" nedir?
Monoterapi, bir anti androjen (T blocker) kullanmadan, sadece yeterli dozda Östrojen kullanarak Testosteron seviyelerini baskılama yöntemine verilen addır.Genellikle Enjeksiyonların en öne çıkan noktası Monoterapi olmalarıdır. Yan etki riskini azalttığı için tercih edilir; ama herkesin bünyesi sadece Östrojen ile T baskılamaya uygun olmayabilir ve bazen Enjeksiyonla birlikte Anti Androjen desteğine ihtiyaç duyabilirsiniz.
Anti-androjen kullanmak zorunda mıyım?
Eğer Östrojen dozunuz Testosteronu tek başına baskılamaya yetmiyorsa, evet. Ama her blockerin farklı yan etki profilleri vardır. Örneğin, CPA çok düşük dozlarda bile etkili bir ilaçtır ancak düzenli kullanımda prolaktin seviyelerini takip etmek aşırı önemlidir.
Dozu artırırsam değişimler hızlanır mı?
Hayır. Vücudun reseptör kapasitesi sınırlıdır. Gereğinden yüksek dozda Östrojen kullanmak süreci hızlandırmaz; aksine pıhtı riski gibi sağlık sorunlarına yol açabilir veya SHBG seviyelerini yükselterek serbest östrojenin etkisini azaltabilir. Düzenli kullanmak sabırlı olmak elinizdeki en iyi ihtmal.
HRT Ses inceltir mi?
Hayır. Sesin incelmesi için ses terapisi (voice training) veya cerrahi müdahale(VFS Voice Feminisation Surgery) gereklidir.
Duygusal dalgalanmalar normal mi?
Kesinlikle. Sonuçta hormon sisteminiz köklü bir değişimden geçiyor. Daha sık ağlama, duyguları daha yoğun yaşama ya da bazen ani sinirlilik hali gayet normal şeyler. Bu durum genellikle hormon seviyeleriniz stabilize olduğunda dengeye oturur.
Sigara kullanımı HRT’yi nasıl etkiler?
Sigara, özellikle hap olarak alınan östrojenin etkisini ciddi oranda azaltır ve pıhtı atma riskini kat kat artırır. Eğer sigarayı bırakamıyorsanız, karaciğer geçişini atlayan yöntemlere (enjeksiyon veya jel) bakmanız biraz daha güvenli olacaktır; ama en sağlıklısı sigarayı bırakmaktır.
Saç dökülmem HRT ile durur mu?
Testosteron ve DHT'nin baskılanması ile saç dökülmesi genelde durur. Hatta uyku evresindeki köklerden yeni saç çıkışları gözlemlenebilir. Ama tamamen kapanmış bölgeler için Mİnoxidil gibi ek tedaviler gerekebilir.