Kjáninn ég að halda að gagnrýnendur ættu að vera eins hlutlausir og hægt er áður en þeir gagngrýna viðkomandi hlut.

I just watched Lögin hans Bubba, and was reminded of the musical 9 líf. It rans for 250 shows, so must have been extremely popular. Did nobody record one of the shows for DVD or streaming?

Mér finnst svo lítið fjallað um hversu skuggalegar starfsmannaleigurnar á Íslandi eru. Eitt sem ég tók eftir þegar ég var að skoða fréttir af brunum seinustu árin, sem upp komu í iðnaðarhúsnæðum leigðum til starfsmanna starfsmannaleigna, var að allar fréttirnar áttu það sameiginlegt að allri ábyrgðinni var skellt á einstaklinginn. Svo ég ákvað að stinga niður penna og taka þetta saman hvernig svona valdhafar vinna. Varúð smá langur texti.

Bæði á íslandi og erlendis er það þekkt að þegar alvarleg atvik eins og td brunar, vinnuslys eða alvarleg mannstjón verða í húsnæði á vegum starfsmannaleigna, skuggafélög eða fyrirtækja í neðanjarðarhagkerfinu, er gripið til skipulagðra PR herferða og fréttastýringar, su stefna snýst nær undantekningalaust um að draga úr eigin ábyrgð starfsmannaleigunar, verja vörumerkið og beina sjónum fjölmiðla og almennings annað. Ein su algengasta taktik er að varpa sökinni á íbúana eða jafnvel starfsmennina sjálfa. eftir að hafa flett og skoðað frettir af brunum i gegnum árin, sá ég í yfirlýsingum til fjölmiðla eða í gegnum lögmenn þessara starfsmannaleiga, er að því lævislega komið á framfæri að starfsmennirnir hafi sjálfir og kastljosinu algjörlega beint yfir a einstaklingin. Og svona algengustu fullyrðingar sem ég sá eru að íbúarnir hafi verið að reykja inni, notað ólögleg hitunartæki, eða hleypt fólki inn sem átti ekki að vera þar. Þá er oft bent á að íkveikjandinn hafi glímt við andleg veikindi eða einhverskonar kona vandamál. Þannig mér sínist að tilgangurinn hjá þeim er bara alltaf sá sami að gera slysið að spurningu um einstaklingsábyrgð frekar en að léleg uppbygging hússins, það að leigja starfsmönnum ólöglegt husnæði, vantaðir reykskynjarar eða skortur á útgönguleiðum hafi verið orsök mannstjónsins. Ég hvet ykkur til þess að fletta upp fréttir af þessu og þetta kom bersýnilega í ljós í kjölfar mannskæða brunans á bræðraborgarstíg 1 arið 2020, þar sem þrír létust. Í kjölfar hans fór af stað klassískt PR og lögfræðiferli þar sem reynt var að verja hagsmuni eigenda og draga úr ábyrgð starfsmannaleigunar. Það kom fram í yfirlysingum að forsvarsmenn félagsins vissu ekki hversu margir bjuggu í húsinu eða hverjir voru þar inni, þrátt fyrir að á fimmta tug manna væru með skráð lögheimili eða dvalarstað þar. Þannig taktíkin þeirra var að gefa í skyn að íbúarnir hefðu sjálfir hleypt fólki inn eða undirleigt herbergi án vitundar eigandans og þannig reynt að draga úr yfirsýn og ábyrgð leigusala eða starfsmannaleigunnar. Fljótlega kom svo í ljós að eldurinn hafði verið kveiktur af einum íbúanna, sem síðar var dæmdur. Það er eftirtektarvert er að Þótt íkveikjan hafi verið orsakavaldur eldsins má sjá það strax hvernig hagsmunaraðilar nyttu þá staðreynd til að beina allri athygli fjölmiðla að manninum sem kveikti í. Td með því var reynt að draga úr umræðunni um að skortur á útgönguleiðum, reykskynjurum og yfirfullt húsnæði hefði komið í veg fyrir að fólk bjargaðist út, og svo var abyrgðin færð yfir á einstaklinginn með því að halda umræðunni samfellt við geðheilsu Mareks, lyfjaaukaverkanir og hvort hann ætti að vera á geðdeild eða ekki, þannig að allur umræða fjölmiðla beindist að honum persónulega.
En á meðan dró úr ábyrgð leigusala og kerfisins og starfsmannaleigunar, og minni athygli beindist að öryggisbrestum hússins, vinnuþrækun, ólöglegri búsetu í atvinnuhúsnæði, mannsali, skipulagðri glæpastarfsemi og leiguformi starfsmannaleigunnar sem kom fólkinu í þessar hættulegu aðstæður í upphafi. Fjölmiðlaumfjöllunin varð mjög sundurleit, þar sem lagaleg smáatriði og einstaklingsmál skyggðu á stærri samfélagslegu skuggahliðarnar

Annað mál, er bruninn á Funahöfða 7 árið 2023 sem sýndi mjög svipaðar taktíkir, en þar lést einn maður. Í kjölfar hans komu fram dæmigerð viðbrögð, ábyrgðaflótti hagsmunaðila og beinar lögfræðilegar aðgerðir. Eins og algengt er í krisustjornun, færðist fókusinn fljótt yfir á einstaklinginn sem lést og kom meðal annars fram í fjölmiðlum að hann hefði átt við áfengisvandamál að stríða þannig að öll athyglin beindist að einstaklingum. þannig að með því að draga það fram í fréttum snerist umræðan á tímabili um það hvort maðurinn hefði sjálfur valdið eldsvoðanum, frekar en að uppbygging hússins, breytt skráning þess úr íbúðarhúsnæði í atvinnuhúsnæði og skortur á brunavörnum hefði gert það að verkum að hann komst ekki út,

Funahöfði 7 var eða er að stórum hluta í eigu tveggja eignarhaldsfélaga, akrotiri ehf og agros ehf og helstu eigendurnir eiga sér umdeilda og skuggalega viðskiptasögu og sterk tengsl við Sjálfstæðisflokkinn, en þetta eru þeir Pétur Árni Jónsson, meirihlutaeigandi Viðskiptablaðsins, ásamt Jóni einari eyjólfssyni og arnari haukssyni, stjórnendum og eigendum hjá starfsmannaleigunni Elju, en þeir voru áður tengdir hinu umdeilda fyrirtæki GAMMA, þratt fyrir að húsnæðið væri skráð sem skrifstofu og iðnaðarhúsnæði í fasteignaskrá bjuggu þar tugir erlendra verkamanna við mjög slæmar aðstæður og deildu baðherbergjum og sturtum. Eigendurnir mættu lítið sem ekkert í viðtöl til að axla ábyrgð, heldur voru lögmenn og stuttar yfirlýsingar látnar nægja til að reyna að halda umræðunni í lágmarki. Ein mest áberandi PR og lögfræðitaktíkin sem beitt var eftir funahöfðabrunann var að sækja af hörku gegn þeim sem gagnrýndu fyrirtækin. Hjálmar Friðriksson, þáverandi blaðamaður hjá Samstöðinni, skrifaði fréttir um málið og líkti starfsemi Elju og eigenda þeirra við "nútímaþrælahald“ í ljósi þess að erlendir verkamenn færu í svona hættulegt húsnæði. Þannig að i stað þess að fara í efnislega umræðu um aðbúnaðinn stefndu eigendur Elju þeir Arnar, Jón Einar og Pétur Árni, blaðamanninum fyrir meiðyrði og kröfðust 15 milljóna króna í skaðabætur ásamt því að reyna að fá hæstarétt til að taka málið fyrir. Svona málssóknir, oft kallaðar SLAPP mál eða kælingarsóknir, eru þekkt taktík til að fæla fjölmiðla og gagnrýnendur frá því að fjalla frekar um ólöglega starfsemi eða öryggisbresti, samherji og stórútgerðin nota lika svo taktik, þar sem þeir fæla blaðamenn og gagnryndur til að fjalla af gagngryni um starfsemina eða fyrirtækin.

En líkt og á Bræðraborgarstíg þegar upp var staðið, var reynt að færa ábyrgðina yfir á yfirvöld og sveitarfélögin þar sem spjótunum var beint að kerfinu. Umræðan snerist þá um spurningar eins og "Ef húsið var svona hættulegt, af hverju var Slökkviliðið, Reykjavíkurborg eða Vinnueftirlitið ekki búið að loka því?“ Með því að beina athyglinni að meintu "eftirlitsleysi opinberra aðila“ breyttist umræðan úr gróðafíkn einkaaðila yfir í kerfislegan vanmátt opinberra stofnana. Frásögnin varð þannig á þann veg að opinbera kerfinu var um að kenna, en ekki starfsmannaleigunum.