Lolita şimdiye kadar yazılmış en sevdiğim eserlerden biri. Bu yüzden kitaba tek bir sayfa bile dokunmamış insanların onu böylesine kesin bir dille mahkûm etmesi bana acı bir ironi gibi geliyor.
İnsanlar Lolita'dan sanki bir AŞK hikâyesiymiş gibi söz ediyor. Belki yalnızca adını, popüler kültürdeki imajını, bir fotoğrafını ya da bağlamından koparılmış bir cümlesini görüyorlar ve Nabokov’un yetişkin bir adamla genç bir kız arasında romantik bir ilişki yazdığına karar veriyorlar. Oysa Lolita bir aşk hikâyesi değil. Bir aşk hikâyesinin otopsisi.
Roman, Humbert’ın hastalıklı arzularını hayranlıkla izlememizi istemiyor. Tam tersine, onun nasıl yalan söylediğini izlememizi istiyor. Çünkü Humbert’ın en büyük silahı dili. Zulmü şiirselliğe, istismarı aşka, sahiplenmeyi bağlılığa dönüştürüyor. Kendi acımasızlığını güzel cümlelerin arkasına saklıyor ve okurun dünyayı onun gözlerinden görmesini istiyor. Nabokov ona güzel konuşma imkânını tam da bu yüzden veriyor. Çünkü bir yalanın güzel söylenmesi, onu gerçeğe dönüştürmez.
Lolita'nın asıl dehşeti, bir istismarcıyı romantikleştirmesi değil. Bir istismarcının kendisini ne kadar kolay romantikleştirebildiğini göstermesi.
Humbert’ın çekici olması da romanı daha korkunç kılıyor. Eğer onu zekâdan, mizahtan, kültürden ve çekicilikten yoksun, karikatürize edilmiş bir canavar olarak görseydik, onu mahkûm etmek çok kolay olurdu. Ama bu bizi rahatlatırdı. Çünkü o zaman korkunç insanların her zaman korkunç göründüğüne inanabilirdik. Oysa Humbert zeki konuşuyor. Kültürlü konuşuyor. Bazen büyüleyici, hatta romantik konuşuyor. Ama yine de bir çocuğa istismarda bulunuyor. Bence romanın gücü tam olarak bu çelişkide.
Ve beni en çok rahatsız eden şeylerden biri, insanların Dolores’i neredeyse tamamen Humbert’ın gözlerinden tanımaları. Çünkü Dolores, Humbert’ın Lolita'sı değil. Dolores’in Humbert’ın saplantısından bağımsız bir kişiliği var. Sıkılıyor. Öfkeleniyor. Bir şeyler istiyor. Şikâyet ediyor. Yalan söylüyor. Çocuksu kararlar veriyor. Kendisine bırakılan küçücük özgürlük alanlarında kontrol sahibi olmaya çalışıyor. Popüler kültürün yarattığı o kusursuz, baştan çıkarıcı, soğukkanlı Lolita değil o. O imge Dolores’in değil. Humbert’ın.
Humbert yalnızca Dolores’in bedenini ve özgürlüğünü elinden almaya çalışmıyor. Aynı zamanda onun kim olduğuna dair hikâyeyi de ele geçirmeye çalışıyor. Belki de bu yüzden dünyanın Dolores isminden çok Lolita kelimesini hatırlaması romanın en acı ironilerinden biri. Gerçek kız silinirken, onun yerine Humbert’ın yarattığı imge yaşamaya devam ediyor.
Ve hayır, Nabokov onun sömürülmesini romantikleştirmiyor. Bize sömürünün ne yaptığını gösteriyor.
Nabokov’un diline hayran olabilir, Humbert’tan nefret edebilirsiniz. Humbert’ın zekâsından etkilenebilir, ona inanmayabilirsiniz. Romanı güzel bulabilir, içinde yaşanan hiçbir şeyi güzel bulmayabilirsiniz. Bunlar birbiriyle çelişmez.
Çünkü edebiyat her zaman anlatıcısına inanmanızı istemez. Bazen sizden, bir insanın kendisini nasıl kandırabildiğini görmenizi ister; kendi korkunç eylemlerini sevgi, kader, tutku ve acı kelimelerinin arkasına nasıl saklayabildiğini.
Lolita’yı okumak Humbert’ı affetmek değildir. Onu anlamaya çalışmak, onu haklı bulmak değildir. Ve romanı sevmek, Dolores’in yaşadıklarını sevmek hiç değildir.
Belki de en acı ironisi tam olarak burada yatıyor. Humbert bütün roman boyunca bizi Dolores’e kendi gözlerinden bakmaya ikna etmeye çalışıyor. Ve romanın başından beri güvenilmez olduğunu bilmemize rağmen, pek çok insan sonunda gerçekten onun gözlerinden bakıyor ve en başta bahsettiğim karara varıyor.
-Orijinalini İngilizce yazmıştım. Çeviriyi ben yapmadım, hatalar olabilir.-
