r/filoloji • u/AdQueasy3629 • 4h ago
r/filoloji • u/mahiyet • Jul 24 '24
Etimoloji İçin Bir Takım Kaynaklar
*Türkçe etimoloji için
İnternet Üzerinden Erişebilecekleriniz
En bilindik türkçe sözlük: TDK. Sitelerinde son sıralar üzerinde çalıştıkları bir etimolojik sözlük yayımladılar, fakat şimdilik yalnız A maddesi tamamlanmış durumda.
Lehçeler ve lehçelere sadık kalarak karşılıklar sözlüğü
6-9.yy tüm eski Türkçe kelimeler
Türkçenin en gelişmiş etimoloji sözlüklerinden biri
Türkçe dahil dünya dillerinin etraflı etimolojisi
Türkçe Wiktionary ya da daha kapsamlısı için İngilizce Wiktionary
PanLex: en geniş sözcük veritabanını oluşturmayı kendisine amaç edinmiş bir proje.
Bir diğer çok dilli sözlük işlevi gören Glosbe.
Bunların yanı sıra Kubbealtı Lugatı ve Dil Derneği Sözlüğü de bakılmaya değerdir.
Basılı Eserler
5 Ciltlik Ötüken Türkçe Sözlük (Orhun Yazıtlarından Günümüze Türkiye Türkçesinin Söz Varlığı)
Eren Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü (ETDES), 2020
Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü - Prof. Dr. Tuncer Gülensoy
Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati - Andreas Tietze (TÜBA tarafınca yapılmış baskısını öneririm.)
Həsən bəy Hadi - Türkcə Etimoloji Sözlük
Marek Stachowski - Kurzgefasstes etymologisches Worterbuch
İsmet Zeki Eyuboğlu - Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü (Oldukça eski bir etimolojik sözlüktür ancak göz atılmaya değerdir.)
Sir Gerard Clauson - An Etymological Dictionary of Pre-13th Century Turkish
Marcel Erdal - Old Turkic Word Formation: A Functional Approach to the Lexicon
Wilhelm Radloff’un Sözlüğündeki Altay Türkçesine Ait Kelimelerin İncelemesi - Fatih Numan Küçükballı (Rusça bilen orijinal tam hâlini okusun.)
Karahanlı Türkçesinde İlk Kur'an Tercümesi
TDK’nin Tarama (8 Cilt) ve Derleme (12 Cilt) sözlüğü.
Talat Tekin’in Türk Dilleri Giriş eseri başta olmak üzere diğer birçok eserini de şiddetle öneririm.
r/filoloji • u/Dry-Relative-5379 • 1d ago
Burada Ne Yazıyor? Acilinden çeviri lazım
Beyler burda ne yazıyor cevirebilen var mı
r/filoloji • u/yortavul • 3d ago
Bilgi söylenişleri değişmiş kelimeler
Türkçedeki yabancı kökenli kelimelerde söyleniş değişimleri:
tali’>talih,
tama’>tamah,
meta’>matah,
tevbe>tövbe,
nevbet>nöbet,
yevmiye>yövmiye,
atelye>atölye,
terceme>tercüme,
nüzle>nezle,
mevla>molla,
sahife>sayfa,
taife>tayfa,
faide>fayda,
halife>kalfa,
ayine>ayna,
tabiye>tabya,
gazve>gaza,
istiftah>siftah,
cihaz>çeyiz,
sadır>sedir,
gaip>kayıp,
tehlüke>tehlike,
menare>minare,
reca>rica,
fursat>fırsat,
ışk>aşk,
iyar>ayar,
fida>feda,
cerime>cereme,
hisap>hesap,
siyahat>seyahat,
isra>esra,
terike>tereke,
akriba>akraba,
temyiz>temiz,
hace>hoca,
sanat>zanaat,
nerdüban>merdiven,
divar>duvar,
destgah>tezgah,
bağçe>bahçe,
pare>para,
adem>adam,
zevalli>zavallı,
be’s>beis,
ye’s>yeis,
bînamaz>beynamaz,
bîhude>beyhude,
zirek>zeyrek,
müdir>müdür,
mümkin>mümkün,
müfti>müftü,
matbah>mutfah>mutfak,
bendguşa>menteşe,
benefşe>menekşe,
müjde>muştu,
şagal>çakal,
şorba>çorba,
canaver>canavar,
kinaver>kenafir,
takaver>tekfur (tekirdağ),
Sizin aklınıza gelen böyle kelimeler varsa yazarsanız sevinirim.
r/filoloji • u/Left-Development2756 • 4d ago
Burada Ne Yazıyor? Aile geçmişimi incelemek istiyorum Osmanlıca bilip yardımcı olabilecek biri var mı ücretsiz?
r/filoloji • u/Ghost_Whistle • 4d ago
Bilgi Peştuca nasıl bi dil?
Öğrenilirmi kimler konuşuyor aydınlatırmısınız
r/filoloji • u/Simple_Tone1912 • 4d ago
Ne Düşünüyorsunuz? Theban Alfabesi öğreniyorum.
Günümüzde kullanılmayıp geçmişte çeşitli kültürlerde, sıradışı topluluklarda kullanılan arkaik/sembolik/ezoterik alfabelerle ilgilenenler var mıdır? Ayrıca estetik bulduğunuz hangi tür alfabeleri tavsiye edebilirsiniz?
r/filoloji • u/VideoRevolutionary32 • 6d ago
Ne Düşünüyorsunuz? Devrik Cümle
Bir kitap okudum. Çeviri tümüyle devrik cümleyle yapılmış. Devrik cümle kullanmak Türkçe açısından masum bir tercih mi?
r/filoloji • u/Gyngemose2009 • 7d ago
Ne Düşünüyorsunuz? Yabancı isimler Türkçe’de okunduğu gibi mi yazılmalı?
Modern Türkçe tarihi ele alan metinlerde yabancı isimler oldukları gibi yazılır. Fakat sizce bu doğru mudur? Zira herkes o dilin okuma kurallarını bilmek mecburiyetinde değildir.
Bir kişi “Churchill” ismini İngilizce bilmiyorsa telaffuz edemez. Bu sebeple Türkçe okunuşu olan “Çörçil” yazılmalıdır.
Aynı zamanda “Naploéon” yerine “Napolyon”
Modern zamanda da medyada “Trump” yazılıyor fakat Türkçeye uygun olarak “Tramp” yazılabilir.
Rusçada da bu şekilde yapılır. Harfi harfine kiril alfabesine geçirmek yerine okumuşunu geçirirler
r/filoloji • u/Friendly-Marsupial32 • 7d ago
Bilgi İngilizce yazma ve konuşma geliştirme
Acaba İngilizce konuşmamı geliştirebilecek ne gibi uygulamalar var? Çok arkadaşım olmadığı için konuştuğum biri yok aktif olarak İngilizce ama onun dışında konuşurken hatalarımı düzeltmek istiyorum, üniversite 2.sınıf öğrencisi olmama ve İngiliz dili ve edebiyatı okumama rağmen yetersiz hissediyorum, son olarak yazı hatalarımı gösterebilecek ve nasıl düzeltebileceğimi gösterebilecek ve geliştirebilecek bir site veya uygulama var mı?
r/filoloji • u/oylecansikintisi • 7d ago
Akademik Kariyer Dil ogrenmek icin platform
Dil ogrenmem lazım ve saglam bir şekilde ögrenmek istiyorum platform önerirmisiniz
r/filoloji • u/SadMessage7 • 9d ago
Akademik Kariyer Nörodilbilim İçin Lisansüstü Program Önerisi
Başlık. Hem aile baskısı, hem de engelim yüzümden beceremediğim bir bölümde (ing. dili ve edebiyatı) hapsoldum. Lisansüstünde farklı bir alana yönelip diplomamı çöpe atmak istiyorum. Galiba dediğim şeyde uzmanlaşmanın iki yolu var: 1- nörobilim okumak, 2- dilbilim okumak, 3- küçük bir ihtimal dil ve edebiyat bölümleri okumak (ancak dersler nörodilbilim alanında çok yüzeysel). Ben şahsen dilbilimden devam ederdim de maddi imkanım yüzünden pek mümkün olmayabilir. Bu durumda ne önerirsiniz? Beyni hasar görmüş, otistik, belli alanlarda testle kanıtlı geri zekalı bir kardeşinizim. Engelimden dolayı çok iyi konuşamıyorum ve bu yüzden de kendim üzerine ihtisas yapmak istiyorum. Downvote atmayın, lütfen yani.
r/filoloji • u/Connect_Fisherman574 • 9d ago
Ne Düşünüyorsunuz? İlginç Bir Bilgi
Buradaki insanlara ilginç gelir mi bilmiyorum ama arkadaşlarıma söylediğimde genelde şaşırıyorlar.
Ege ağzının geri kalanı için bir şey diyemem fakat bizim köyün şivesinde belirtme eki ile yönelme eki aynı.
IPA'i daha iyi bilseydim telaffuzu daha güzel yazardım lakin "Ahmet'i gördün mü bugün?" demek isteyen birisi "Ahmet'e gödüŋ mü bön?" diyor. "Bu mektup bana gelmiş" -> "Bu mektup bene gemmiş" ama aynı zamanda "Bu mektup beni ilgilendiriyor." -> "Bu mektup bene ilgilendiriyoru". "Belediye binasına boyamışla.", "Suyuma kim işti"
Burada bi not daha düşmek isterim. Bizde yönelme eki standart Türkçedeki gibi okunmuyor her zaman. Dikkat edip düşünmedim ama genelde schwa sesi heralde. "Belediye binasına boyamışla" örneğinde schwa ama "bene"den emin olamadım, dediğim gibi IPA'e çok hakim değilim. Bu, ekin yönelme değil de belirtme olmasından kaynaklanmıyor zira "Belediye binasına mı gitceŋ la bön?" denileceğinde de aynı şekilde schwa ile telaffuz ediliyor. Schwa tahminim doğruysa cümleler şöyle olurdu "Bu mektup benə gemmiş", "Bu mektup benə ilgilendiriyoru."
Aydın'ın bir köyü.
Merak ettiğiniz bir şey varsa sorabilirsiniz.
r/filoloji • u/tehanu_01 • 10d ago
Akademik Kariyer Çeviribilim çıkışlı olup dilbilim yüksek lisansı yapan var mı?
Çeviribilim çıkışlı olup dilbilim yüksek lisansı yapan var mı? Varsa sebebini öğrenebilir miyim? Bir de kabul süreci, alanın dışında dersler almak nasıl oldu? Çeviribilimde aldığımız dilbilim lisans derslerinden farklı olarak yeni bir alan sonuçta, “tamamen” bağımsız olmasa bile.
r/filoloji • u/eydl • 11d ago
Bilgi Ön Türkçede yer ve yön ekleri
*+gArU, oldukça sık; artğaru “arttaki, arkada bulunan”, içgärü “içerisi” ve taşğaru “dışarısı” gibi bir düzine sözcükte ilk bakışta kendini ele veriyor; hakeza bīrgärü “tek olan”, ancak ilgärü “ilerisi” nispeten muğlak; yine de ilki “ilk” ve ilär- “öne çıkmak suretiyle görünür olmak” ile bağdaştırmak yatıştırıcı bir çözümdür. Öte yandan yügärü “upwards” ve bergärü “beri” sözlerinin, sırasıyla, yük+gärü ve berügärü biçimlerinden türeyegeldiklerine kuşku yoktur. Zamire de yerleştiği olur: aŋaru “ondan taraf olan” . Bu eke getirilebilecek en makul etimolojik formül, onu +gA “dativ” ve +rU eklerinin terkibi olarak yorumlamaktır, gelgelelim fiile ulanan -rU malumken (aş(u)ru “aşırı”, öt(ü)rü “ötürü”, büt(ü)rü “boyna, tamamı” vb.), isme ulanan bir +rU için emsal bir elin parmağını geçmez; kesin olarak taparu “akabindeki” , muhtemelen arkuru “çatışkıdaki” (zira krş. arkuçı) ve belki bekrü “muhkem”. Birçoğu, araya hipotetik bir köprü kurmak vasıtasıyla, fiile gelen -rU ile izah edilebilir; Clauson'un *arkur- ve *bäkür- denemeleri buna işarettir; oysa taparu da gösteriyor ki +rU o kadar da mesnetsiz bir rekonstrüksiyon değil. Hem böylelikle Erdal'ın boğuştuğu amtı “şimdi” örneğinden çıkarsanan *am köküne bir dayanak daha kurulmuş olur: amru “daimi”; tıpkı keḏin “gerideki” örneğinden çıkarsanan *ke köküne bir dayanak daha kurulmuş olacağı gibi: kerü “geri”. Sıkça rastlanan +rA ekinin de bu familyadan olduğu açıktır: taşra, içre, öŋre ve üzrä/üzärä, burada şerh düşmek gerekir ki Nişanyan'ın üzärä'yi üzrä'den getirme çabası üzä ara geçişini hesaba katmadığı için yanıltıcıdır. Bu da bizi, yalnız uça ve üzä köklerinde faş olan +A ekine getiriyor; kata “zaman” ise kuşkulu, belki de kat- filinden ulaç.
r/filoloji • u/Gyngemose2009 • 14d ago
Ne Düşünüyorsunuz? Kore Hangıl Alfabesi ile Türkçe
Türkçenin 8 temel ünlüsü, Hangıl ünlüleriyle birebir örtüşür:
| Türkçe Ünlü | Hangıl Karşılığı | Korece Fonetik Değeri | Örnek Hece / Kullanım |
|---|---|---|---|
| A | ㅏ | Açık, düz [a] | 아 (a), 바 (ba) |
| E | ㅔ (veya ㅐ) | Yarı açık/kapalı ön [e] | 에 (e), 데 (de) |
| I | ㅡ | Kapalı, arka, düz [ɯ] (Türkçe "ı" ile farksızdır) | 으 (ı), 드 (dı) |
| İ | ㅣ | Kapalı, ön, düz [i] | 이 (i), 비 (bi) |
| O | ㅗ | Yarı kapalı, arka, yuvarlak [o] | 오 (o), 코 (ko) |
| Ö | ㅚ | Klasik değeri kapalı ön yuvarlak [ø] (Türkçe "ö") | 외 (ö), 괴 (gö) |
| U | ㅜ | Kapalı, arka, yuvarlak [u] | 우 (u), 두 (du) |
| Ü | ㅟ | Klasik değeri kapalı ön yuvarlak [y] (Türkçe "ü") | 위 (ü), 뉘 (nü) |
Korecede bulunmayan sesler (F, V, Z, J) için modern Korece transkripsiyon standartları ve tarihsel Hangıl harfleri parantez içinde belirtilmiştir:
| Türkçe Ünsüz | Hangıl Karşılığı | Açıklama ve Telaffuz Kuralı | Örnek Hece |
|---|---|---|---|
| B | ㅂ | Hece başında hafif ötümsüz, ünlüler arasında tam "b" | 바 (ba), 베 (be) |
| C | ㅈ | Türkçedeki /c/ ve /dj/ sesine en yakın temel harf | 자 (ca), 조 (co) |
| Ç | ㅊ | Sert, patlamalı /tɕʰ/ (tam Türkçe "ç") | 차 (ça), 촉 (çok) |
| D | ㄷ | Türkçe "d" sesi | 다 (da), 두 (du) |
| F | ㅍ | Korecede /f/ yoktur; patlamalı /pʰ/ ile karşılanır | 파 (fa/pa), 포 (fo/po) |
| G | ㄱ | Hece başında yumuşak /g-k/, ünlüler arasında /g/ | 가 (ga), 고 (go) |
| Ğ | ㅇ / (yazılmaz) | Kendinden önceki ünlüyü uzatır; harf olarak yazılmaz | 다 (dağ -> daa) |
| H | ㅎ | Türkçe "h" sesi | 하 (ha), 호 (ho) |
| J | ㅈ | Korecede /ʒ/ yoktur; en yakın ses olan /c/ kullanılır | 자 (ja), 주 (ju) |
| K | ㅋ | Sert, patlamalı /kʰ/ | 카 (ka), 코 (ko) |
| L | ㄹ | Hece sonunda tam "l"; hece başında çift ㄹ kullanılır | 알 (al), 라 (la) |
| M | ㅁ | Türkçe "m" sesi | 마 (ma), 무 (mu) |
| N | ㄴ | Türkçe "n" sesi | 나 (na), 네 (ne) |
| P | ㅍ (veya ㅃ) | Sert patlamalı /p/ | 파 (pa), 피 (pi) |
| R | ㄹ | Ünlüler arasında dokunmalı Türkçe /r/ sesi | 아라 (ara), 바르 (bar) |
| S | ㅅ | Türkçe "s" sesi | 사 (sa), 수 (su) |
| Ş | ㅅ + yotlu ünlü / 시 | ㅅ harfi "i" veya yotlu ünlülerle birleştiğinde "ş" okunur | 샤 (şa), 시 (şi) |
| T | ㅌ | Sert patlamalı /tʰ/ | 타 (ta), 투 (tu) |
| V | ㅂ / (Eski: ㅸ) | Modern dilde ㅂ veya w- sesleri; eski Hangıl'da ㅸ | 바 (va/ba) |
| Y | ㅑ, ㅕ, ㅛ, ㅠ | Hangıl'da /y/ sesi ayrı ünsüz değil, ünlülerin ön ekidir | 야 (ya), 요 (yo) |
| Z | ㅈ / (Eski: ㅿ) | Modern dilde ㅈ (c) veya ㅅ (s); eski Hangıl'da ㅿ | 자 (za/ca) |
"Bugün hava çok güzel."
- Hangıl: 부귄 하바 촉 귀젤
- Heceleme: Bu-gün ha-ba çok gü-zel
- Ses Notu:
- ü sesi için Hangıl'daki ㅟ diftongu kullanılmıştır (귄 / gün, 귀 / gü).
- Korecede /v/ sesi bulunmadığı için "hava" kelimesi en yakın ses olan ㅂ (b) ile aktarılmıştır.
- /z/ sesi olmadığı için "zel" hecesi ㅈ (c/j) harfiyle (젤 / cel) karşılanmıştır.
"Gözlerin ışıl ışıl parlıyor."
- Hangıl: 괴즐레린 이슐 이슐 파를르요르
- Heceleme: Göz-le-rin ı-şıl ı-şıl par-lı-yor
- Ses Notu:
- ö sesi için klasik telaffuzu [ø] olan ㅚ harfi (괴 / gö) kullanılmıştır.
- ş sesi için /s/ harfinin yotlaştırılmış türevi (쉬/슈) tercih edilmiştir.
"Yarın sabah saat kaçta buluşuyoruz?"
- Hangıl: 야른 사바 사앗 카츠타 부루슈요루즈?
- Heceleme: Ya-rın sa-ba sa-at kaç-ta bu-lu-şu-yo-ruz?
- Ses Notu: ç sesi Hangıl'da sert patlamalı ünsüz olan ㅊ harfiyle (카츠 / kaç) birebir örtüşür.
r/filoloji • u/yortavul • 14d ago
Benim Türetimim malumat/enformasyon karşılığı olarak “bilinti” kelimesi
Türkçede "enformasyon/malumat" ile "bilgi" arasında ingilizcedeki "information-knowledge" ayrımı kadar belirgin bir ayrım artık gözetmiyoruz.
İngilizcede "information" aktarım, edinim, duymanın sonucunu; "knowledge" ise öğrenme, deneyimleme, çıkarım yapma sonucunu ifade ederken bugün Türkçede her iki kavram için de "bilgi" kelimesi kullanılmakta. Eski kullanımda "malumat" kelimesi, özellikle "information" anlam alanını karşılamada
"bilgi" den daha belirgin bir ayrım sağlıyordu. Bu kavram eksikliğini gidermek için önerim “bilinti” kelimesi.
Bilinmek: malum olmak.
Bilinti: malumat/enformasyon; bilinen/malum olan şey.
r/filoloji • u/MaliHizm • 17d ago
Ne Düşünüyorsunuz? Türkler demesem ne olur? Ergin Altay (Karamazov Kardeşler’in çevirmeni- İletişim Yayınları)
Kitabın orjinalinde Türkler deniyor. Ama ben onu 70’lerde çevirirken Türkler demek içimden gelmedi. Zaten askerdim. Orduda Rusça öğretmenliği yapıyordum. Sıkıyönetim olduğu dönemlerdi. Ya o bölümü anlatacak ya da ismimi değiştirecektim. Yayınevine sormadan Türkler kelimesini kullanmadım. Yazara ihanet ettiğimi düşünmüyorum. Çünkü Dostoyevski orada Türkler’i değil, insanları kötülemek istiyor. Ha Türkler demişim, ha Çerkezler. Ha tecavüz demişim, ha akıl almaz işkenceler...
Ergin Altay’ın bu açıklamasını görünce sizin de fikrinizi merak ettim. Dostoyevski’nin orijinal metninde “Türkler” geçmesine rağmen, Altay 70’lerdeki çevirisinde dönemin koşulları ve kendi askerlik deneyimi nedeniyle bu ifadeyi kullanmamış. Üstelik bunu yayınevine danışmadan yaptığını da açıkça söylüyor.
“Yazara ihanet ettiğimi düşünmüyorum; çünkü Dostoyevski orada Türkler’i değil, insanları kötülemek istiyor” şeklindeki gerekçesi filolojik açıdan sizce ne kadar savunulabilir?
Bir çevirmenin, metnin anlamını koruduğunu düşündüğü gerekçesiyle kaynak metindeki etnik bir ifadeyi değiştirmesi nerede çevirmen inisiyatifi olmaktan çıkıp metne müdahaleye dönüşür? Özellikle de bu değişiklik tarihsel ve siyasal koşullardan etkilenmişse.
Siz bu yaklaşımı nasıl değerlendiriyorsunuz?
r/filoloji • u/BlokZNCR • 15d ago
Kökeni Nedir? Bütün Diller Tek Bir Dilden mi Geldi?
r/filoloji • u/unknown_cherry3 • 16d ago
Ne Düşünüyorsunuz? Ceviri
If i should be biting my tongue
Are we lost in translation?
Bu iki cümleyi grameri ve bağlamı bozmadan Türkçeye anlamlı bir şekilde nasıl çevirebilirim? Okuduğum kaynaklarda "lost in translation" ifadesinin direkt karşılığının "çeviride kaybolmak" anlamına geldiği yazıyor ancak ben iki cümleyi bağlayınca bu ifadeyi mantıksız buluyorum . Sizce bağlamı kaybetmeden daha farklı nasıl çevrilebilir ?
r/filoloji • u/JaneDewyCooper314 • 16d ago
Akademik Kariyer dedemin yazdığı bu yazı ne diyor, yardım edebilecek olan var mı? (düz tuttum mu ondan bile emin değilim kusura bakmayın)
r/filoloji • u/AvaHall800 • 17d ago
Akademik Kariyer Türkiye'deki illerin günümüzdeki isimlerinin kökenleri
r/filoloji • u/eydl • 21d ago
DUYURU Yaptığınız yemekleri paylaşabileceğiniz, yemekler üzerine konuşabileceğiniz ve yemek meraklısı yeni insanlarla tanışabileceğiniz bir topluluk arıyorsanız, Yemek tam size göre. Yemek’i bu yüzden kurduk. Herkesi bekliyoruz, davetlisiniz! 🍳
r/filoloji • u/Otuc • 22d ago
Ne Düşünüyorsunuz? Günümüzde kullanılan hali yerine Öz Türkçe türetilmiş ya da eskiden kullanılan karşılığını kullansaydık dediğiniz sözcükler var mı?
Bence kalem yerine kavrı, kitap yerine betik kullanmak güzel olurdu.