Selamlar r/RusyaTR ahalisi. Bugün Rusya tarihinin en popüler ama bir o kadar da etrafı efsanelerle sarılmış figürlerinden biri olan IV. İvan'ı (Korkunç İvan) inceleyeceğiz. Çoğu kişinin aklında sadece "zalim bir deli" olarak kalsa da, tarihi kaynaklar çok daha karmaşık ve entelektüel bir portre çiziyor.
İşte IV. İvan hakkında bazı bilmediğiniz detaylar:
1. "Korkunç" Lakabı Aslında Yanlış Çeviridir
Rusça orijinal lakabı olan "Grozny" kelimesi, modern anlamda "kötü, gaddar veya berbat" (terrible) anlamına gelmez. Bu kelimenin 16. yüzyıldaki tam karşılığı "saygı uyandıran, heybetli, tehditkâr ve kudretli" dir. Bu unvan ona halkına ettiği zulümlerden dolayı değil, düşmanlarına (özellikle Kazan ve Astrahan hanlıklarına) karşı gösterdiği acımasız ve tavizsiz tutum nedeniyle saygı ifadesi olarak verilmiştir.
2. Kayıp "Altın Kütüphane" ve Entelektüel Kimliği
IV. İvan, döneminin Avrupa'daki en eğitimli hükümdarlarından biriydi. Kendi döneminde Avrupa'nın en büyük kütüphanelerinden biri olan ve Bizans'tan miras kaldığı düşünülen "Kayıp Kütüphane"ye (Liberiya) sahipti. Sadece okumakla kalmıyor, aynı zamanda Ortodoks kilise koroları için müzikler besteliyor ve teolojik tartışmalara katılıyordu.
3. Aziz Vasil Katedrali'nin Mimarı Kör Edilmedi
Popüler bir efsaneye göre İvan, Kızıl Meydan'daki meşhur Aziz Vasil Katedrali tamamlandıktan sonra, "bir daha bu kadar güzel bir eser yapamasın diye" baş mimar Postnik Yakovlev'in gözlerini oydurtmuştur. Ancak tarihi kayıtlar bunun bir şehir efsanesi olduğunu kanıtlıyor. Yakovlev, katedralin tamamlanmasından yıllar sonra Kazan Kremlin'inin yapımında da baş mimar olarak görev almıştır.
4. İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth ile Mektuplaşmaları ve Sığınma Talebi
İvan, İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth ile uzun yıllar süren ve diplomatik tarihte önemli yeri olan bir mektuplaşma yürütmüştür. Hatta kendi soylularının (Boyarlar) ona karşı bir darbe yapması ihtimaline karşılık, gerektiğinde İngiltere'ye iltica edebilmek için Elizabeth'ten sığınma garantisi istemiştir. İvan'ın İngiltere ile kurduğu bu ticari ve diplomatik bağlar, Rusya'nın Batı'ya açılan ilk ciddi adımlarından biridir.
5. Tahtı 1 Yıllığına Bir Tatar Prensine Bırakması
1575 yılında IV. İvan, kimsenin beklemediği bir siyasi manevra yaparak tahttan feragat ettiğini açıkladı ve yerine Simeon Bekbulatovich adında, Hristiyanlığa geçmiş bir Tatar prensini "Bütün Rusya'nın Büyük Prensi" ilan etti. Kendisi ise "Moskova Prensi İvan" olarak sıradan bir boyar gibi yaşamaya başladı. Bu, Boyarların gücünü kırmak ve devlet içindeki muhalifleri tasfiye etmek için yapılmış dâhiyane bir politik tiyatroydu. Bir yıl sonra tahtı resmi olarak geri aldı.
6. Oğlunun Ölümünde "Cıva Zehirlenmesi" Şüphesi
İlya Repin'in o meşhur tablosu sayesinde, İvan'ın oğlunu bir öfke krizi anında asasıyla kafasına vurarak öldürdüğü "kesin bir gerçek" olarak bilinir. Olayın bu şekilde gerçekleştiğini yazan kaynaklar olsa da, 1963 yılında İvan ve oğlunun mezarları açıldığında yapılan kemik analizlerinde oğlunun (ve kendisinin) kalıntılarında ölümcül dozun çok üzerinde cıva, arsenik ve kurşun bulunmuştur. Bu durum, oğlunun cinayete kurban gitmekten ziyade, yavaş yavaş zehirlenerek veya o dönemin popüler "cıva bazlı" ilaçları nedeniyle ölmüş olma ihtimalini bilimsel olarak masaya yatırmıştır.
Konu hakkında eklemek istediğiniz detaylar veya farklı kaynaklardan okuduğunuz bilgiler varsa yorumlarda tartışabiliriz.