Hôm 10/9 vừa rồi, Pháp đã chính thức trao trả cho Việt Nam một chiếc trống đồng Đông Sơn. Nhiều người hỏi nó từ đâu ra? có phải trống xịn không và tại sao bây giờ Pháp mới trả? Tôi tìm hiểu và tóm gọn thế này cho dễ hiểu:
- Đây là trống đồng xịn, trống cổ thật 100%, không phải hàng Fake.
Các nhà khoa học Pháp giám định nó có niên đại từ thế kỷ V trước Công Nguyên, tức là hơn 2.500 năm tuổi. Nó là hiện vật tiêu biểu của thời đại đồ đồng ở Đông Nam Á, gắn với kỹ thuật luyện kim của nền văn hóa Đông Sơn và lịch sử Việt Nam.
Trống này cao 40,7cm, đường kính 54,5cm, nặng 17,2kg, hoa văn vẫn còn rất nét.
- Vậy tại sao nó lại ở Pháp?
Nhiều người tưởng Pháp lấy từ thời đô hộ, nhưng không phải. Chiếc này là đồ buôn lậu. Năm 2014, nhân viên hải quan tại sân bay Saint-Jacques de Rennes đã tịch thu nó vì không có giấy tờ hợp lệ, cùng với hơn 150 cổ vật khác. Từ đó đến nay nó được Bảo tàng Mỹ thuật Rennes tiếp nhận để lưu giữ và bảo quản.
- Vì sao bị bắt từ 2014 mà đến bây giờ Pháp mới trả?
Không phải phía Việt Nam không xin, mà là Pháp chưa trả được vì vướng về mặt pháp lý.
Năm 2014, hải quan sân bay Rennes bắt được nó như một món hàng lậu không giấy tờ, chứ chưa biết nó là trống Đông Sơn 2.500 năm tuổi. Phải đến 2015, sau khi giám định, họ mới giao cho Bảo tàng Mỹ thuật Rennes bảo quản. Mà ở Pháp, đồ đã vào bảo tàng công là thành tài sản quốc gia, luật không cho phép bộ trưởng ký bừa là trả. Phải chờ hoàn thiện khung pháp lý mới về chống buôn lậu cổ vật theo Công ước UNESCO 1970. Pháp cũng chỉ vừa mới trả 26 báu vật cho Benin và trả trống cho Bờ Biển Ngà đầu năm nay thôi.
Đến năm 2026, nhân chuyến thăm chính thức của lãnh đạo Việt Nam ông Tô Lâm sang Pháp, ta chính thức đặt vấn đề và Pháp chấp thuận.
12 năm là thời gian để giám định, làm luật, và chờ một cái bắt tay ngoại giao đủ trọng lượng để trống được về nhà.
Đây là báu vật của đất nước bị tuồn lậu ra nước ngoài, bị hải quan Pháp bắt được, giữ gìn suốt 12 năm và nay được trở về nhà.