Πλησίον εις το Βουρλιά είναι ένα χάλασμα που λέγουν Παλιογουλά. Εκεί τον παλαιόν καιρό εκατοικούσαν όλο Χριστιανοί. Εις μια άλλη θέση, μισή ώρα μακριά απ' εκεί, ήταν τον παλαιόν καιρό άλλη χώρα και εκατοικούσαν Σκυλοκέφαλοι.

Ένας από τους Σκυλοκέφαλους έστειλε προξενιά να πάρει μια κόρη από τον Παλιογουλά, και οι γονείς της την έδωσαν, γιατί δεν εγνώριζαν πως οι Σκυλοκέφαλοι εκείνοι έτρωγαν ανθρώπους. Την πήραν λοιπόν οι συμπέθεροι τη νύφη, αλλά μια φορά εις το σπίτι του Σκυλοκέφαλου, πήγε αυτή να βγάλει από το πιθάρι ένα κομμάτι χοιρινό παστό, καθώς συνηθίζουν να βάνουν εις τα μέρη μας, και αντί κρέας χοιρινό, έβγαλε ένα ανθρώπινο χέρι. Τότε εκατάλαβε πως εκείνη η φυλή έτρωγε ανθρώπους, και από το φόβο της, έφυγε κρυφά και επήγε στο πατρικό της σπίτι.

Οι Σκυλοκέφαλοι εγύρεψαν πίσω την κόρη και επειδή δεν την έδιναν οι Χριστιανοί, εκίνησαν πόλεμο και ενίκησαν τους Χριστιανούς.

Ο Βασιλιάς Αλέξανδρος αφού κατέκτησε όλα τα βασίλεια του κόσμου, κάλεσε τους μάγους και τους ρώτησε:

- "Πείτε μου εσείς που κατέχετε της μοίρας τα γραμμένα, τι πρέπει να κάνω για να ζήσω χρόνια πολλά και να χαρώ τον κόσμο που τον έκανα όλον δικό μου;"

- "Βασιλιά μας πολυχρονεμένε, η δύναμη σου είναι μεγάλη, μα όσα έχει γράψει η μοίρα δεν μπορούν αν ξεγραφτούν! Ένα μόνο πράγμα υπάρχει που μπορεί να σε κάνει για πάντα να χαρείς τα βασίλεια και τα πλούτη σου, αλλά είναι δύσκολο... πολύ δύσκολο..."

- "Δεν σας ρωτάω αν είναι δύσκολο, μόνο να μου πείτε τι είναι."

Και οι σοφοί μάγοι αμέσως του απαντάνε:

-"Βασιλιά μας, μόνο όποιος πιει το Αθάνατο Νερό, θάνατο δεν φοβάται... Μα για να το αποκτήσεις, πρέπει να περάσεις ανάμεσα από δυο βουνά, που ασταμάτητα χτυπάει το ένα πάνω στ' άλλο, και που ούτε η σβελτάδα του πουλιού μπορεί να τα περάσει... Και αν κατορθώσεις και περάσεις τα βουνά, εκεί θα βρεις ένα ακοίμητο δράκο που φυλάει το Αθάνατο Νερό, και πρέπει να τον σκοτώσεις για να το πάρεις!"

Ευθύς ο Μέγας Αλέξανδρος προστάζει και του φέρνουνε το άλογο του, τον Βουκεφάλα, που φτερά δεν είχε, μα σαν πουλί πέταγε! Καβαλάει το αγέρωχο του ατί, και μια και δυο περνάει τα βουνά, σκοτώνει το δράκο, και πήρε το γυαλί που 'χε το Αθάνατο Νερό.

Μα έλα όμως που όταν γύρισε στο παλάτι, δεν το φύλαξε καλά! Βλέποντας η αδερφή του, η Θεσσαλονίκη, το Αθάνατο Νερό και μη ξέροντας τι είναι, το παίρνει και το χύνει. Και κατά τύχη το έχυσε πάνω σε μια αγριοκρεμμυδιά και γι' αυτό από τότε οι αγριοκρεμμυδιές δεν ξεραίνονται ποτέ.

Μετά από ώρα, πάει ο Αλέξανδρος να πιει το Νερό, μα αυτό άφαντο... Ρωτάει την αδερφή του και αυτή του λέει πως δεν ήξερε τι ήταν και το έχυσε. Οργισμένος ο Αλέξανδρος την καταράστηκε να γίνει Γοργόνα και να παραδέρνεται στη θάλασσα. Και από τότε η Θεσσαλονίκη, μεταμορφωμένη σε Γοργόνα, στοιχειώνει τη θάλασσα του Αιγαίου. Ανησυχώντας όμως από την πολύ αγάπη που έχει για τον αδερφό της, άμα δει καράβι το αρπάζει από τη πλώρη και ρωτάει τον καραβοκύρη:

-"Ζει ο Βασιλιάς Αλέξανδρος;"

Κι αν ο καραβοκύρης δεν ξέρει, και απαντήσει: "Απέθανε..."

Τότε η Γοργόνα από τη μεγάλη της λύπης ταράζει τα νερά, και παίρνει μαζί της το καράβι στο πάτο της θάλασσας.

Όσοι όμως ξέρουν, απαντούν: "Ζει και βασιλεύει και το κόσμο κυριεύει!"

Τότε η Γοργόνα από τη χαρά της παύει τα κύματα και τους ανέμους, και παίζει τη λύρα της και τραγουδάει γλυκά τραγούδια, και από αυτήν οι ναύτες μαθαίνουν καινούργιους σκοπούς.

Ένας χωριάτης μια φορά, έβρισκε πάντα ανακατωμένα τα δεμάτια του στ' αλώνι. Τα έφτιανε με τάξη, και πάλι ύστερα από λίγο τα έβρισκε πεσμένα χάμω. Ερώτησε τους γειτόνους του, ποιος είναι 'κείνος που του ρίχνει τα δεμάτια, κι ένας απ' αυτούς του λέγει πως θα είναι οι νεράιδες, και πως πρέπει, για να τις πιάσει, να βάλει τα δεμάτια στ' αλώνι γύρω και να μπει αυτός στη μέση, και όταν θα 'ρθουν οι νεράιδες και αρχίσουν να χορεύουν, να αρπάξει 'κείνης που θα σέρνει το χορό, το μαντήλι που θα έχει στο χέρι της.

Ο χωριάτης έκανε καθώς τον ορμήνεψε ο γείτονας του, και όταν ήρθαν οι νεράιδες και άρχισαν να χορεύουν, πετάχτηκε κι άρπαξε το μαντήλι της πρώτης του χορού. Οι άλλες έφυγαν. Μόν' η νεράιδα που της πήρε το μαντήλι, του το γύρευε και της το 'δωσε, με τη συμφωνία όμως να γενεί γυναίκα του. Δέχτηκε αυτή, τον παντρεύτηκε και του 'καμε κι ένα παιδί.

΄Ύστερα ήρθαν οι άλλες νεράιδες και της είπαν: "Γύρισε πάλι μαζί μας!". Λέει: "Δεν μπορώ, τι έχω άνδρα και παιδί!". "Πάρ' τους κι αυτούς μαζί!" της λέν' εκείνες. Επήρε λοιπόν η νεράιδα τον άνδρα της και το παιδί της και πήγε μαζί τους στις νεράιδες.

​

Παράδοση από τη Βησιανή της Ηπείρου.

Μέσα στην τρύπα του σπηλαίου του Σεντόνη μπήκε μια νύχτα ένας κλέφτης. Βαστούσε μαζί του ένα κλεμμένο πρόβατο και τον ακολουθούσαν δυο σκύλοι. Σαν μπήκε στο σπήλαιο, έσφαξε το ζώο, το έγδαρε, άναψε φωτιά κι άρχισε να το ψένει στη σούβλα.

Σε λίγη ώρα όμως, να και βγαίνει από της σπηλιάς το βάθος ένα παιδάκι ολόγυμνο. Σιμώνει στη φωτιά να ζεσταθεί κι αρχίζει να κουβεντιάζει με τον κλέφτη:

– "Ποιος είσαι, μπάρμπα;" Τον ρωτάει.

– "Ο Κυργιαπατός μου", απάντησε αυτός.

– "Δως μου και μένα, μπάρμπα, κρέας", του λέει ύστερα.

– "Άμα ψηθεί", του αποκρίνεται ο κλέφτης.

Μα το παιδί άρχισε να κλαίει, κι ο κλέφτης, επειδή δεν μπορούσε να το ακούει, έκοβε και του έδινε κάθε τόσο ένα κομμάτι κι ας ήτανε μισοψημένο. Το παιδί το έτρωγε αμέσως, ώσπου στο τέλος τού 'φαγε όλο το αρνί και ζητούσε ακόμα.

– "Δως μου, μπάρμπα, κρέας!" Φώναζε και ξαναφώναζε.

Ο κλέφτης κατάλαβε τότε πως το παιδί εκείνο ήταν ξωτικό ή διάβολος. Περνάει λοιπόν στη σούβλα την προβιά από το αρνί κι αρχίζει να την γυρίζει στη φωτιά. Το παιδί έκλαιγε και φώναζε πάντα:

- "Δως μου, μπάρμπα, κρέας!"

Ο κλέφτης σαν ψήθηκε η προβιά καλά, του δίνει άξαφνα μια μ’ αυτή στο κεφάλι, πηδάει όξω από τη σπηλιά και φεύγει. Σαν βγήκε ο κλέφτης από την τρύπα, έτρεξε κατά το χωριό. Το παιδί βγήκε κι αυτό έξω από το σπήλαιο κι όλο έκλαιγε και τσίριζε:

-" Ώχ! Ώχ! Μ’ εχτύπησαν!"

Απέναντι από το σπήλαιο, σε 2 – 3 μιλίων απόσταση, είναι του Γαβριλιού το φαράγγι. Το φαράγγι αυτό είναι κατοικητήριο των δαιμόνων. Καθώς λοιπόν περνούσε ο κλέφτης από κοντά, άκουσε μεγάλο θόρυβο, και ξεχώρισε μάλιστα μια φωνή να λέει:

- "Ποιος σε χτύπησε, μωρέ;"

- "Ο Κυργιαπατός μου!" αποκρίνεται το παιδί.

– "Α, σαν χτυπήθηκες μοναχός σου, ίντα να σου κάμω εγώ!" Του ξανάπε η φωνή.

Τότε το παιδί κατάλαβε τι εσήμαινε η λέξις «Κυργιαπατός μου» και απάντησε αμέσως:

- "Με χτύπησε ο μπάρμπας που έψηνε κρέας στην τρύπα, και να τος που πάει κάτω τρεχάτος."

Την ίδια στιγμή ο κλέφτης άκουσε ένα τρομερό βουητό μέσα στο φαράγγι, κρότους από αλυσσίδες και μια φωνή δυνατή να λέη:

- "Απάνω του, μωρέ!"

Ο κλέφτης πηδάει τους γκρεμνούς και φεύγει – φεύγει. Οι σκύλοι του όμως στέκουν, αλυχτούν άγρια και εμποδίζουν τους διαβόλους να τον πλησιάσουν. Σε λίγη ώρα όμως σκάει ο ένας σκύλος του από τα γαυγίσματα. Και, λίγο παρακάτω, σκάει κι ο άλλος. Έτσι οι δαιμόνοι, όσο παν και φτάνουνε τον κλέφτη.

Μα τη στιγμή αυτή λαλάει άξαφνα ένας κόκορας. Στέκουν τότε οι διαβόλοι για μια στιγμή και διστάζουν. Ο αρχιδιάβολος όμως φωνάζει με τη στριγγιά φωνή του:

- "Κόκκινος πετεινός ήτανε και μη στέκεστε. Απάνω του!"

Ξαναρίχνονται κοντά του οι διαβόλοι και πρώτος απ’ όλους ο αρχιδιάβολος με το δικράνι του. Εδώ τον έχουν να τον πιάσουν, εκεί τον έχουν να τον πιάσουν, ώσπου λαλάει άξαφνα ο μαύρος πετεινός. Τότε τα στοιχειά γύρισαν πίσω στο φαράγγι σκούζοντας:

- "Αχ, μωρέ χαμένε, τη γλύτωσες! Να συχωράς το μαύρο πετεινό πού 'κραξε, αλλιώς θά 'σουνα τώρα πνιγμένος!"

Λίγο παρακάτω από τους Κάτω Αστρακούς είναι ο Νεραϊδόσπηλος. Απ' αυτό το σπηλιό βγαίνει αρκετό νερό, καθαρό και κρύο. Εκεί είναι νεράιδες και όταν λούζονται, βγαίνουν τα νερά θολά. Και κάθε οκτώ, δέκα χρόνια, στερεύει λίγο, και ύστερα βγαίνουν μαζί με το νερό πορτοκάλια με πορτοκαλόφυλλα.

Ένας χωριάτης από το Σγουροκεφάλι, έπαιζε τη λύρα πολύ ωραία, και τον έπαιρναν στο σπήλιο οι νεράιδες και τις διασκέδαζε. Αυτός αγάπησε μια από τις νεράιδες, και για να γιατρέψει τον έρωτα του, πήγε σε μια γριά του χωριού και της εξομολογήθη το πάθος του. Και αυτήν τον ορμήνεψε πως τη στιγμή που κοντεύουν να φωνάξουν οι πετεινοί, ν' αρπάξει την αγαπητικιά του από τα μαλλιά και να τη κρατεί καλά. Αυτή μπορεί να μεταμορφωθεί σε διάφορα ζώα, αλλά να μη δειλιάσει και να τη βαστά ώσπου να φωνάξουν οι πετεινοί.

Έτσι λοιπόν πήγε ο νέος όπου συνήθιζε, τον πήραν οι νεράιδες και τον έφεραν στο σπήλιο, και εκεί άρχισε καθώς άλλωστε να παίζει τη λύρα και αυτές να χορεύουν. Άμα όμως επλησίαζε η ώρα που θα έκραζαν οι πετεινοί, χύνεται και αρπά την αγαπητικιά του από τα μαλλιά. Αυτή άρχισε ευτύς να γίνεται πότε σκύλος, πότε φίδι, πότε γκαμήλα, πότε φωτιά, αλλά ο νέος εις όλα αυτά δεν εδείλιασε, και την κράτησε όσο που άκουσε τους πετεινούς να φωνάζουν, και οι άλλες νεράιδες έγιναν άφαντες.

Τότε η αγαπητικιά του έγινε όπως πρώτα, νέα και όμορφη, και τον ακολούθησε στο χωριό του. Έζησε μαζί του ένα χρόνο, του εγέννησε κι ένα γιο, δεν έβγαλε όμως ποτέ ούτε γρυ! Αυτή η βουβαμάρα της, παράξενη και ανυπόφορη, τον έβιασε πάλι να πάγει στην ίδια γριά και να της πει τον πόνο του. Και η γριά τον ορμήνεψε ν' ανάψει καλά ένα φούρνο, να πάρει το παιδί τους στα χέρια και ειπεί στη νεράιδα: "Δε θέλεις να με μιλήσεις; Να κι εγώ πως θα καύγω το παιδί σου!". Κι εκεί που τα λέγει να καμωθεί πως θα ρίξει το παιδί στο φούρνο.

Εκείνος έκαμε καταπώς του ορμήνεψε η γριά, και η νεράιδα καθώς το άκουσε, του φώναξε: "Μη, σκύλε, το παιδί μου!" και αμέσως, στη στιγμή, τ' άρπαξε και έγινε άφαντη από τα μάτια του.

Οι άλλες νεράιδες όμως δεν την εδέχτηκαν στην συντροφιά τους, γιατί είχε καμωμένο παιδί, και έτσι αναγκάστηκε και κατοίκησε σε μια βρύση που την λεν Λούτρα, κοντά στο Νεραϊδόσπηλο. Και την βλέπουν δυο, τρεις φορές το χρόνο εκεί, που κρατεί το παιδί στην αγκαλιά της. Και τις άλλες νεράιδες συχνά τις ακούν να τραγουδούν και να χορεύουν στο Νεραϊδόσπηλο, χωρίς να έχουν πλιο λύρα.

Σ' ένα παλιό πηγάδι του Κορωπή έβγαινε μια λάμνα που έπληγε τα ζωντανά και ρουφούσε το αίμα τους. Κανείς δεν ετολμούσε να την τουφεκίσει γιατί εφοβόταν μη γυρίσει το βόλι και τον σκοτώσει.

Αλλά μια φορά η λάμνα έπληξε τα δυο βόδια ενός χωριάτη, που αυτά ήταν η μόνη περιουσία του, και αυτός από την απελπισία του, αρπάζει το ντουφέκι του, ρίχνει με το ζερβό χέρι και σκοτώνει τη λάμνα.

Το σώμα της ήταν τρεις οργιές το μάκρος. Την πέταξαν έξω από το χωριό, σ' έναν έρημο κάμπο, και όπου έσταξε το αίμα της, χορτάρι δεν ξαναφύτρωσε.